Geleneksel Afrika Sanatı – Afrika Heykelciliği – Afrika Üslupları

0
897

Geleneksel Afrika sanatlarının başlıca özelliği estetik bir bütünlük içinde büyük bir üslup çeşitliliği göstermeleridir. Kongo’daki makonde heykelciklerinde görüşen korku verici gerçekçilik, bambara, dogon, dan maskelerindeki aşırı yalınlaştırma, fang ve baule maskelerindeki üsluplaştırılmış duru güzellik bakota heykelciliklerinde ve Aşantilerin “bereket bebekleri”nde görüşen soyutlama Afrika sanatının değişik üsluptaki yapıtlarına örnek gösterilebilir.

afrika sanatı, afrika maskeleri, afrika heykelcilik
afrika sanatı, afrika maskeleri, afrika heykelcilik

Uzmanlar XIII. yy’dan bu yana, büyük Afrika krallıklarında (Yoruba, Aşanti, Benin, Kongo, Dahomey) gelişmiş sanatlar arasında yaklaşık iki yüz üslup belirlemiştir.

Bununla birlikte söz konusu uslup ayrılıklarının Afrika sanatının bütünlüğünü bozduğu söylenemez. Çünkü tümünde ortak olan bir çok özellik vardır. Tahtadan heykel yapımının yaygınlığı doğrudan yontma tekniği yalınlaştırma hatta soyutlama eyilimi insan ya da hayvan görünümlerini usluplaştırarak verme gerçekci güzelliği araştırmaya yönelmeme ama buna karşılık büyük bir anlatım gücü Afrika sanatındaki yapıtların bu özellikleri bütün uslupları kaynaştıran temel bir düşünce birliğini yansıtır. Söz konusu şaşırtıcı birlik sanatçının girişimini ve sanat yapıtının hazırlanmasını etkileyen büyücülük ve din etkinliklerinden kaynaklanır. Afrikalı sanatçı her şeyden önce büyü ve din törenlerinde kullanılacak eşyaları yapması istenen usta bir zanaatçıdır.(bir çok toplulukta köyün demircisidir) Hiç bir zaman kendi duygu ve düşüncelerine göre yaratmaz her zaman belli bir siparişe uyarak çalıştığı için de yaptığı heykelleri geleneksel ölçütlere uydurmak zorundadır. Sanatçının özel girişimi ayrıntılarla sınırlandığı için değişik buluşlara rastlanmadığı gibi genel olarak sanatların gelişmesini sağlayan yeni akımların ortaya çıkması da söz konusu değildir.

Heykelcilik fetiş maske sandalye gibi  nesneler sanat yapıtı olmadan önce kendi kültür bağlamlarında simgesel ya da büyüyle ilgili anlamlar taşıyan hatta yaşam gücü içeren eşyalar olarak kullanılır. Kesme oyma boyama ve benzeri tekniklerle oluşturulan her süs gerçekte söz konusu güçleri artırmak amacıyla yapılmıştır. Nitekim Kamerun da yaşayan Dualalar taburelerini ve kayıklarının önünü kafes biçiminde oymalarla süslemişlerdir. Baule maskelerinin çevrelerindeki süslemeler tanrıların niteliklerini simgeler. Bambaraların ve Senufo’ların süslemelerinde sık sık rastlanan kırık çizgi ve şeritler (bu süslemeler özellikle ünlü antilop heykellerinde kullanılır) sudan simgeciliğinin değişmez özelliklerinden birisini oluşturur ve suyu ışığı ya da yılanın kıvrılışını simgeler. Bambara maskelerine küçük deniz kabuklarına işlenmesinin nedeni insan soyunun üreyip çoğaldığını anımsatmak içindir. Sudanda yaşayan Dogonların Kongo’da yaşayan Babembe’lerin ve Bakubaların heykelciliklerinde göze çarpan ince işlemeler bu yapıtların estetik değerini yükseltirler ama gerçekte doğrudan doğruya simgesel amaçlarla yapılmışlardır..

Yorum Yapın, Soru Sorun

yorum

CEVAP VER

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.