Afrika Mobilya Eşya Sanatı ve Afrika Üsluplar ve Eğilimler

0
314

MOBİLYA VE EŞYA SANATI

Gündelik yaşamda ya da törenlerde kullanılan aşağı yukarı bütün araç ve gereçler koruyucu olduğu inanılan bütün motiflerle süslüdür.

afrika sanatı, afrika maskeleri, afrika heykelcilik
afrika sanatı, afrika maskeleri, afrika heykelcilik

Soyut motiflerin hayvanlarla ya da insanlarla ilgili küçük konuları yansıtan kabartmalarla karıştığı görülür. Makaralar dokuma tarakları çanaklar pirinç kaşıkları kadehler iskemle ve koltuklar oyma kayıklar süslerle kaplıdır. Sudanda Dogonlar ve Bambaralar kertenkele hilal insan yüzü ya da kaplumbağa biçiminde tahta kapı kilitleri yaparlar.

Gerçek ahşap mimari ustaları olan Bamilekeler ( Kamerun ) kulubeleri direklerini ve kapı pervazlarını yüksek kabartmalarla süslerler. Afrkanın her yerinde en çok süslenmiş eşya taburedir. Bunun nedeni köy başkanının yönetimdeki üstünlüğü gösteren bir simge olması ve atalara tapınmayla yakın ilişkisi bulunmasıdır. Tabure kiminse o kişinin ölümünden sonra ruhunu barındıracağını inanılır. Aşantilerin altın yapraklarla bezenmiş tabureleri en zarif örneklerdir.

Ba-Dyrokların (Angola) taburelerinde orta destek uzun çengel tırnaklı yassı başlı ve korkunç suratlı bir insan biçiminde yapılır. Bununla birlikte çoğunlukla hayvanların insanlarla birlikte canlandırıldığı görülür. Fil dişi  işlemeciliği maden işleme sanatları gibi Gine körfezi çevresinde gelişmiştir. Fil dişinden yapılmış çeşitli nesneler ve borozanlar doğalcı görüşe uygun motiflerle süslüdür. Benin kuyumcuları da fil dişini büyük ölçüde kullanmışlardır.

Demir altın tunç gibi madenlerin işlenmesi gelişmesi yerel maden yataklarına bağlı olduğu için pek yaygın değildir. Tunç işleme sanatı eski Benin Baule Aşanti ve Yoruba krallıklarında gelişmiştir. Altın işleme sanatı özellikle Bauleler ve Aşantiler arasında yaygındır. Eritme işletme yada dövme teknikleriyle yapılan bilezik kolye maske ve benzeri eşyalar genellikle soyut süslemelerle işlenmiştir. Daha az kullanılan ve dövülerek işlenen demir bazı bölgelerde özgün bir sanatın doğmasına neden olmuştur.

Sudan da yaşayan Bambaralar ve Doganlar bir demir çubuğu döverek bir insan görünümü yaratmada son derece ustalaşmışlardır. Dahomey’de de büyük bir demir heykelciliği sanatı gelişmiştir. Klasik anlamda resim Afrika sanatında bulunmayan bir daldır. Ama resim sanatına özgü bazı tekniklerden yararlanılmaktadır. Boyanmış eşyalar Bamileke’lerin rengarenk incilerle süslü duvar halıları Dogan’ların kayalara çizdikleri resimler, Abumey sarayındaki tarihten ve mitolojiden görüntüleri canlandırılan çiğ renkli motiflerle süslü kumaş panolar. Bütün bu süslemelerin oyma kayıklarla sepetlerde ve dokumalarda olduğu gibi koruyucu bir işlevi vardır.

ÜSLUPLAR VE EĞİLİMLER

Her kültür topluğunun üretimini birbirinden ayıran üslup değişiklikleri yeni yeni incelenmeye başladığından bu üslupların iyi bir tanımlanması henüz yapılmamıştır. Bazı uzmanlara göre Afrika heykelciliği başlıca 2 eğilimde toplanabilir. Aşırı derecede simgeci ve yalınlaştırıcı kubist üslup, üsluplaştırılmış ama daha doğalcı olan gerçekci üslup. Bazı etnologlar da bu iki akım içinde biri iç bükey diğeri dış bükey iki üslup ayırt etmektedirler. (iç bükey üslup Sudanda, dış bükey üslup atlas okyanusu kıyısında ve kıtanın orta bölgelerinde ağır basar.) Kubist üslubun ortaya çıkmasında yontma sırasında kullanılan özel kesici aracın (savanlarla yaşayan tarımcıların aracı) etkisi büyüktür. Keser biçimindeki bu ağaç ağacı çeşitli yanlarından işleyerek heykellerin çok köşeli geometrik bir görünüm kazanmasını sağlar. Kenar çizgileri yumuşaklığı insan yüzüne daha doğal bir görünüm kazandıran eğri çizgilerin varlığı ayrıntıların daha belirgin biçimde ortaya konması gibi özelliklerle öbür üsluplardan ayrılan gerçekçi üslupsa ormanlarda yaşayan toplulukların geliştirdiği bir türdür. Üslupların çeşitli bölgelere dağılımı ile ırkların dağılımı arasında bazı benzerlikler belirlenmeye çalışılmışsa da kesin bir şey ortaya konamamıştır. Tersine aynı kültürü paylaşan komşu halkların sanatları arasında bile büyük uyumsuzluklar görülmektedir.  İki ana eğilimi oluşturan Kubist ve Gerçekçi üslupların Afrika’nın bir ucundan diğer ucuna hemen her yerde düzensiz bir şekilde görülmesinin nedeni de henüz ortaya konulmamıştır.

Yorum Yapın, Soru Sorun

yorum

CEVAP VER

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.